Szczedrik – słynna “Carol of the Bells” to tak naprawdę ukraiński “Щедрик”
Szczedrik [Щедрик, Shchedryk] pochodzi od słowa szczodry, chojny. Słowo staje się o wiele bardziej zrozumiałe, kiedy skojarzymy je ze Szczodrymi Godami, które były dawniej obchodzone i u nas. Szczodre Gody to tradycyjne słowiańskie święto przesilenia zimowego. Było obchodzone przez kilkanaście dni.
Kiedyś bardzo mnie dziwiło, że oryginalny Szczedrik w ogóle nie nawiązuje do Bożego Narodzenia. Dopiero niedawno, kiedy pojawiło się u nas więcej informacji o Szczodrych Godach, wszystko zaczęło się układać. Teraz rozumiem, że Szczedrik po prostu odnosi się do zachowanych, jeszcze przedchrześcijańskich tradycji, bez mieszania ich z Bożym Narodzeniem. Zresztą inspiracją były tradycyjne okołonoworoczne pieśni obrzędowe – szczedriwki. Szczedriwki były rodzajem życzeń urodzaju, dostatku, wyśpiewywanych do konkretnej osoby. Dokładnie tak, jak w Szczedriku.
Ostateczną wersję stworzył Mykoła Leontowicz – ukraiński kompozytor i folklorysta (dziś byśmy powiedzieli etnograf). Pierwsze oficjalne wykonanie nastąpiło w 1916 roku, choć Leontowicz pracował nad Szczedrikiem ponoć już od 1901 roku. Znamienne, że sam Leontowicz (ważna postać ukraińskiego odrodzenia narodowego) został zastrzelony w domu swoich rodziców przez agenta Czeka, któremu rodzina udzieliła noclegu.
W 1936 roku amerykański kompozytor ukraińskiego pochodzenia Peter Wilhousky stworzył angielską wersję pieśni, “Carol of the Bells”. Wiele osób błędnie uznaje ją za oryginał. “Carol of the Bells” w ogóle nie nawiązuje do pierwotnej treści, a do chrześcijańskiego Bożego Narodzenia.
Щедрик przetłumaczony tak, żeby można go było śpiewać
(nie zmieniałam samego słowa “Szczedrik” ani nie wymieniałam ukraińskiego “czarnobrowa” na “czarnobrewa”) :
Szczedrik szczedrik szczedriwoczka
Przyleciała jaskółeczka
Tak ćwierkała, świergotała
Gospodarza tym wzywała
Gospodarzu szybko wychodź
Do owczarni prędko przychodź
Owce tam się położyły
Jagnięta (już) porodziły
Towar cały tak dobry masz
Miarkę grosza wnet otrzymasz
Jak nie cała, to połowa
A twa żona czarnobrowa
(tłum. Marta Wieszczycka)
Za rozjaśnienie wątpliwości przy tłumaczeniu bardzo dziękuję Oksanie Volskiej
A tu już kilka ciekawych wykonań Szczedrika.